Çin Ulusal Halk Kongresinin (ÇUHK) başşehir Pekin’de devam eden 14. periyodunun 1. Genel Konseyi’nde devlet lideri oylaması yapıldı.
Şi, üçüncü sefer devlet başkanı
Oylamada tek aday olan Çin önderi Şi Cinping, delegelerin oy birliği ile üçüncü kere devlet lideri seçildi.
Kongrede devlet lideri yardımcılığına Han Cıng, meclis başkanlığına ise Cao Licı seçildi.
Şi, Cao ve Han, yemin ederek misyonlarına başladı.
Daha evvel 2013 ve 2018’de iki defa devlet lideri seçilen, 10 yıldır misyon yapan Şi, 5 yıllığına yine seçilerek, Çin Halk Cumhuriyeti tarihinde devlet başkanlığını üçüncü dönme taşıyan birinci isim oldu.
Şi, ayrıyeten Merkezi Askeri Komite Başkanlığına da yine seçilerek ordunun başındaki başkomutan pozisyonunu sürdürdü.
Şi’nin devlet başkanlığını üçüncü periyotta sürdüreceğinin işareti, Çin Anayasası’nda 2018’de yapılan değişiklikle verilmişti. Değişiklikle devlet liderinin misyon müddetini iki devirle sınırlayan kural kaldırılmış, böylelikle Şi’nin üçüncü devrinin önü açılmıştı.
Mao’dan sonra parti yöneticiliğini iki periyottan fazla sürdüren birinci lider
69 yaşındaki Şi, ülkeyi yöneten Çin Komünist Partisinin (ÇKP) Ekim 2022’de düzenlediği 20. Ulusal Kongresi’nde üçüncü kere parti genel sekreterliğine seçilerek Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu Mao Zıdong’dan bu yana parti yöneticiliğini iki devirden fazla sürdüren birinci başkan olmuştu.
Tek parti iktidarının olduğu, parti ve devlet idaresinin iç içe geçtiği Çin’de üst seviye devlet misyonları parti iktidarının uzantısı olarak görülüyor ve tıpkı yetkililerce yerine getiriliyor.
Şi, mevcut haliyle 1982 Anayasası ile kurulan devlet başkanlığı makamında iki periyottan fazla kalan birinci önder olacak.
Ülkenin kurucu önderi Mao
Çin Halk Cumhuriyeti’nin (ÇHC) 1949’da kurulmasının akabinde devlet başkanlığı birinci sefer 1954 Anayasası’nda “ÇHC Başkanlığı” ismiyle oluşturuldu. Ülkenin kurucu önderi Mao, 1954-1959 yıllarında 5 yıl mühletle vazifesi sürdürdükten sonra devretti. Fakat sonrasında, Kültür İhtilali yıllarındaki siyasi çekişme ve tasfiyeler nedeniyle makam ya boş kaldı ya da vekaleten sürdürüldü.
Kültür İhtilali’nin akabinde 1975’te kabul edilen Anayasa ile ÇHC Başkanlığı lağvedilirken partinin devlet üzerindeki otoritesi tekrar vurgulandı.
Mao’nun 1976 yılındaki vefatının akabinde iktidarın tek elde toplanmasını engellemeye yönelik arayışlar içinde “Devlet Başkanlığı” 1982 Anayasası ile yine yapılandırıldı. Dıng Şiaoping’in “yüksek lider” kabul edildiği bu periyotta parti genel sekreterliği, devlet başkanlığı, başbakanlık ve orduyu yönetim eden Merkezi Askeri Komite’nin başkanlığının farklı bireylerce üstlenilmesi ve bu sayede güç ağırlaşmasının önlenmesi hedeflendi.
Şi’den evvelki iki önder iki periyotta bırakmıştı
Ancak 1989’de Tienanmın Meydanı’ndaki protestoların yaratığı iç siyasi kriz, parti, devlet ve ordu liderliğinin tekrar tek elde toplanmasını getirdi. Islahat ve dışa açılma siyasetinin izlendiği, idarede kurumsallaşma eğiliminin öne çıktığı bu periyotta, devlet başkanlığına iki devir sonu getirilmesi iktidarın çatışmasız bölümünü sağlayacak formül olarak görüldü.
Şi’den evvel 1993-2003 yıllarında Ciang Zımin, 2003-2013 yıllarında Hu Cintao, iki periyot devlet başkanlığı yaptıktan sonra devlet ve parti vazifelerinden ayrıldı.
Çin önderinin yakın periyottaki teamüllerden farklı olarak iktidarını üçüncü periyoda taşıması, Şi’nin yeni periyotta “tek adam” pozisyonunun pekiştiğinin işareti olarak görülüyor.
Şi’nin “Yeni Devirde Çin Karakterinde Sosyalizm” adı verilen kanıları, Parti Tüzüğü’ne ve Anayasa’ya girmiş, ÇKP’nin 2021’de parti tarihine ait aldığı kararda, Şi, Mao ve Dıng ile birlikte “düşünce kurucu önder” olarak tanımlanmıştı.
Geçen yılki ÇKP Kongresi’nde partinin üst idare takımlarına Şi’ye yakın isimler seçilirken Parti Tüzüğü’nde yapılan değişiklikle Şi’nin partinin “çekirdek lideri” olduğu ve fikirlerinin ÇKP iktidarına rehberlik edeceği vurgulanmıştı.
